
Akdeniz kıyısında toplanan ilk BM iklim konferansı COP31’de, okyanus ve denizleri korumaya yönelik Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı yayımlandı. Metin, kıyıda yaşayan topluluklardan balıkçılığa, deniz ekosistemlerinin korunmasından iklim finansmanına kadar pek çok alanı kapsıyor. Zirve, “Okyanus, Denizler, Doğa ve Arazi Kullanımı – Rio Sinerjisi” temasıyla 9. gününde sürüyor.
Mutabakatı COP31 Başkanlığı hazırladı. Amaç, okyanus temelli iklim eylemlerinin daha güçlü ortaklıklarla ve finansmana daha kolay erişimle hayata geçmesini hızlandırmak. Metin, Tarafların ve ortakların görüşlerinin yanı sıra İstanbul Okyanus ve Denizler Çalıştayı, Trabzon Üst Düzey Etkinliği, BM Genel Kurulu Üst Düzey Haftası’ndaki Okyanus Çözümleri Diyaloğu ile Tuvalu ve Fiji’deki Pasifik Pre-COP toplantılarını birbirine bağlayan Mavi Ağ kapsamında şekillendi.
Mutabakat, Paris Anlaşması ve BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi çerçevesinde küresel sıcaklık artışını sanayileşme öncesine göre 1,5°C ile sınırlama çabalarını da içeren okyanus eylemlerinin somut ve eşgüdüm içinde uygulanmasını hedefliyor. Yeni yükümlülük ya da mekanizma getirmiyor. Mevcut girişimleri birbirine bağlayıp iş birliğini, imkan paylaşımını ve ortak eylemi destekleyecek.
Metinde Akdeniz’e ayrı bir yer verildi. Akdeniz, sıcak hava dalgalarının, orman yangınlarının, kuraklıkların ve selin gıda güvenliğini, biyolojik çeşitliliği, kıyı dirençliliğini ve geçim kaynaklarını tehdit ettiği bir iklim değişikliği sıcak noktası olarak tanımlandı. Akdeniz ülkeleri arasında bölgesel diyalog ve iş birliğinin güçlendirilmesinin önemi vurgulandı. UNEP Akdeniz Eylem Planı ve Barselona Sözleşmesi sistemi çerçevesinde İstanbul’da İklim Değişikliği Bölgesel Faaliyet Merkezi’nin (CC/RAC) kurulması da Türkiye’nin bölgesel iş birliğine önemli bir katkısı olarak kabul edildi.
Mutabakat, okyanus-iklim bağlantısını COP31 Pasifik Ortaklığı’nın “Okyanus-İklim Bağlantısının Öne Çıkarılması” ekseni ve Müzakereler Başkanı sıfatıyla Avustralya ile yürütülen çalışmaları yansıtacak şekilde hazırlandı. Metne göre deniz kirliliği, okyanusların ısınması, asitlenme, oksijen seviyelerinin düşmesi, biyolojik çeşitlilik kaybı, deniz seviyesinin yükselmesi ve aşırı hava olayları, okyanus ve denizlerin iklimi düzenleme işlevini ve ekosistem sağlığını olumsuz etkiliyor. Bunun küresel gıda güvenliği, geçim kaynakları, kıyı topluluklarının iklime karşı dayanıklılığı ve sürdürülebilir kalkınma için risk oluşturduğu belirtildi. Gelişmekte olan küçük ada devletleri (SIDS) ile deniz seviyesine yakın alçak kıyılarda yaşayanlar için sonuçların özellikle ağır olduğu, deniz seviyesindeki yükselmenin bu topluluklar için derin ve uzun vadeli bir tehdit taşıdığı anlatıldı.
Taraflar, üyesi oldukları sözleşmeler ve anlaşmalar çerçevesinde iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik, kirliliğin önlenmesi, okyanus asitlenmesi ve deniz seviyesinin yükselmesi konularında birbirini tamamlayan eylemler geliştirmeye çağrıldı. Mevcut süreçleri tekrarlamadan, Ulusal Katkı Taahhütleri (NDC) ve Ulusal Uyum Planları (NAP) gibi ulusal planlarda okyanusla ilgili azaltım, uyum ve dirençlilik başlıklarına daha fazla yer vermeleri istendi. Ayrıca Bölgesel Denizler Sözleşmeleri, Programları ve Eylem Planları gibi mevcut bölgesel düzenlemeler üzerinden iş birliği, teknoloji ve finansman desteği için ortak çalışma çağrısı yapıldı. Antalya’da oluşan siyasi ilginin okyanuslar, denizler, iklim ve bunlara bağlı topluluklar için sürekli eyleme dönüşmesi istendi.
Karbon depolama kapasitesini artırmak ve biyolojik çeşitliliği korumak için mangrov ormanlarının (acı ve tuzlu sularda yaşayabilen özel ağaç ve çalı toplulukları), deniz çayırlarının, kıyı sulak alanlarının, mercan resiflerinin ve diğer hassas deniz ve kıyı ekosistemlerinin korunması, muhafaza edilmesi ve restore edilmesi çağrısı yapıldı. Mutabakat, COP15’te kabul edilen Kunming-Montreal Küresel Biyolojik Çeşitlilik Çerçevesi’ndeki “30×30” hedefini de uygulanabildiği ölçüde teyit etti. Bu hedef, 2030’a kadar kıyı ve deniz alanlarının en az yüzde 30’unun hakkaniyetli biçimde yönetilen deniz koruma alanları ve diğer etkili alan bazlı koruma önlemleriyle korunmasını ve etkili biçimde yönetilmesini öngörüyor.
Metin, deniz kaynaklarının iklim değişikliğine dayanıklı ve sürdürülebilir kullanılması için sürdürülebilir balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliği, sorumlu bir yaklaşımla geliştirilen deniz üstü yenilenebilir enerji faaliyetleri, kıyı faaliyetlerinde elektrifikasyon ve emisyon azaltımı gibi tedbirlerin alınması gerektiğini söylüyor.
Sürekli okyanus gözlemleri, tahmin kabiliyetleri, erken uyarı sistemleri ve bilimsel kapasite, etkili iklim eyleminin temelleri arasında sayıldı. İklim değişikliğine özellikle açık olan gelişmekte olan ülkelerde, kapasite kısıtları ve iklim etkilerine orantısız maruziyet göz önünde tutularak bu kabiliyetlerin güçlendirilmesi istendi. İlgili kurum ve ortaklar teknik destek sağlamaya, erişim prosedürlerini basitleştirmeye ve yatırıma hazır, uygulanabilir projelerin hazırlanmasına destek vermeye çağrıldı.
Finansman tarafında ise hakkaniyetli erişimin önemi vurgulandı. COP31 Başkanlığı’nın Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) iş birliğiyle geliştirdiği İklim Uygulama Köprüsü üzerinden kurulanlar dahil, finansman kuruluşları ile uygulayıcı ortaklar arasındaki iş birliklerinin geliştirilebileceği belirtildi. Taraflar ve ilgili ortaklar, COP31 İklim Eylem Gündemi’ndeki girişimler dahil mevcut ulusal, bölgesel ve uluslararası düzenlemeler üzerinden pratik okyanus temelli iklim eylemini ilerletmeye çağrıldı.
Metinde, bundan sonraki çabaların COP31’den doğan ivme üzerine kurulması istenerek şu ifadeler yer aldı: “Katılımcı girişimleri, mümkün olduğu ölçüde, Mutabakat’ın önceliklerine katkılarını belirlemeye ve kaydedilen ilerlemeyi mevcut kanallar aracılığıyla paylaşmaya teşvik ediyoruz. Ortakları, Antalya’da bir araya getirilen taahhütleri ve ortaklıkları okyanus ve okyanusa bağlı topluluklar için somut faydalara dönüştürerek Mavi Ağı ileriye taşımaya davet ediyoruz.”

